Kostuumgids
Albanees kostuum en de xhubleta
Hoe Albanese traditionele kleding per regio verschilt, wat de xhubleta en de qeleshe zijn, en waar je op moet letten wanneer je in Tirana een kostuum past.
Reserveer een plek bij de show ↗Kleding als landkaart
Wat mensen in Albanië droegen, hing af van waar ze woonden. Wikipedia zegt dat bijna elke regio van het land zijn eigen kostuumstijl ontwikkelde, en het artikel over de Albanese cultuur telt meer dan tweehonderd vormen, met wit als dominante kleur. Deze kledingstukken worden nu vooral gedragen op festivals, religieuze feestdagen en bruiloften, en door dansgroepen, hoewel sommige ouderen in het noorden nog dagelijks traditionele kleding dragen. Een kostuumzaal is daarom een snelle manier om de geografie van het land in stof te lezen, en de verschillen zijn gemakkelijk te herkennen zodra je let op kleur, snit en hoofdtooien.
De xhubleta
UNESCO beschrijft de xhubleta als een handgemaakt kledingstuk dat gedragen werd door hooglandvrouwen en -meisjes in Noord-Albanië, met een golvende klokvorm. Het is overwegend zwart met kleurrijke geborduurde motieven, en het maken ervan omvat het voorbereiden van de shajak, een geweven vilt, en vervolgens het knippen, naaien en borduren van symbolische figuren. Vroeger werd het gedragen vanaf de puberteit en gaf het de sociale en economische status van de draagster aan. UNESCO heeft het in 2022 ingeschreven op haar lijst van erfgoed dat dringend bescherming nodig heeft, omdat nog maar weinig vrouwen het volledige proces kennen.
Waarom het in verval raakte
UNESCO linkt de teloorgang van de xhubleta aan de socialistische periode. Nieuw beleid in de jaren zestig veranderde het dagelijks leven in de berggemeenschappen, vrouwen werkten in landbouwcoöperaties waar het kledingstuk onpraktisch was, en de collectivisering sneed de aanvoer van grondstoffen af. Traditionele overdracht binnen de familie is nu zeldzaam. Toch heeft het kledingstuk zijn sociale en spirituele betekenis behouden en wordt het nog steeds beschouwd als deel van de hooglandidentiteit, en daarom is het te zien in displays zoals die bij Albanian Night. Als je er een tegenkomt op een displaystandaard, kijk dan naar de klokvorm, want die golvende vorm is het eerste dat UNESCO's beschrijving noemt.
De qeleshe of plis
De qeleshe, ook wel plis genoemd, is het mannenhoofddeksel dat gedragen wordt in Albanië, Kosovo en de Albanessprekende delen van de bredere regio. Wikipedia zegt dat hij kegelvormig is in centraal-Albanië, rond Tirana, Durrës en Kavaja, en rond in het noorden en in Kosovo, en dat de hoed doorgaans gedragen werd tussen de vijftiende en achttiende eeuw. In het artikel over de Albanese cultuur wordt de witte kap een van de bekendste Albanese cultuursymbolen genoemd. Als je er een aangeboden krijgt in een kostuumzaal, let dan op de vorm: die verraadt waar het kostuum vandaan komt.
Symbolen in het borduurwerk
Wikipedia zegt dat Albanese volksdracht versierd is met symbolische elementen zoals zonnen, adelaars, manen, sterren en slangen, en herleidt die tot antieke heidense oorsprongen. Beschouw die oorsprongen als een traditie rather dan als bewezen geschiedenis, maar de motieven zelf zijn gemakkelijk te herkennen op borduurwerk en vilt. De kostuumzaal van de locatie voegt riemen, sieraden en hoofdtooien toe aan het aanbod, zodat je verschillende details kunt uitproberen en de begeleider kunt vragen wat elk ervan voorstelt. Een goede vraag is uit welke regio een stuk komt, want dat vertelt je wat het borduurwerk en de kleuren waarschijnlijk betekenen.
Trouwjurk en geloof
In het Wikipedia-artikel over de Albanese cultuur staat dat bruidskleding varieerde naar religie en plaats. De jurk van een moslimbruid wordt beschreven als elegant en doorschijnend, terwijl die van een katholieke bruid wordt beschreven als vol kleur. Een katholieke bruid in Shkodra droeg een doorschijnende witte jurk geweven met gouddraad en lange rokachtige broeken genaamd barnaveke. Die details tonen waarom een kostuumzaal bruidsstukken opneemt, en waarom de nagespeelde bruiloft in de show de kostuums niet alleen een look maar ook een rol geeft.
Passen in Tirana
Albanian Night heeft een kostuumzaal waar kledingstukken zoals de xhubleta en de qeleshe worden tentoongesteld, en begeleiders helpen gasten zich te kleden en leggen uit wat elk stuk betekent. De stukken komen uit verschillende regio's, dus kies er een dat je interesseert in plaats van het eerste dat past. Verkleden is optioneel bij de show, maar het is de snelste manier om het gewicht, de snit en de kleur van streekdracht te voelen, en een goed moment om naar het borduurwerk te vragen.
Bronnen