Dansgids
De valle: de cirkeldans van Albanië
Wat de valle is, hoe Albanese dans verschilt tussen noord en zuid, en waarom de k'cimi van Tropojë in 2024 toetrad tot de lijst van UNESCO.
Reserveer een plek bij de show ↗Het woord en de dans
Valle is het Albanese woord voor een rondedans. De bepaalde vorm, vallja, komt voor in de namen van vele dansen, meestal gevolgd door een plaats of een personage, zoals Vallja e Tropojës of Vallja e Çobanit. Wikipedia's lijst van Albanese dansen benadrukt dat elke regio de zijne heeft, en de lijst is naar eigen zeggen onvolledig. Er is dus niet één valle, maar een familie van dansen die één gewoonte delen: mensen bewegen samen, vaak in een ring, op muziek die voor de gelegenheid wordt gespeeld. Dat is goed om te onthouden bij een voorstelling, want de dans waarin u wordt meegenomen, is misschien wel een die een andere regio niet als de zijne zou herkennen.
Noord en zuid
Wikipedia's artikel over de Albanese cultuur trekt een contrast. De Ghegs van het noorden dansen doorgaans solo, terwijl de Tosk-dansen in het zuiden socialer zijn en in rijen en halve cirkels worden uitgevoerd. Streekdracht en muziek veranderen mee met de dans. Voor een bezoeker verklaart dit waarom een voorstelling met liederen en dansen uit verschillende regio's zo gevarieerd oogt: een noordelijk stuk kan individueel voetenwerk tonen en een zuidelijk stuk een lange rij dansers die als één geheel beweegt. Het is een generalisatie, geen regel, en de dansen reizen: UNESCO merkt op dat de noordelijke k'cimi nu ook wordt gedanst door mensen uit andere delen van Albanië.
De k'cimi van Tropojë
UNESCO heeft de k'cimi-dans van Tropojë in 2024 ingeschreven op de Representatieve Lijst. De organisatie beschrijft een feestelijke dans, meestal begeleid door drums, uitgevoerd door mannen, vrouwen en kinderen van alle leeftijden, veelal in paren, gezicht naar gezicht zonder elkaar aan te raken. Dansers maken wiegende bewegingen, heffen en laten hun armen zakken, en vrouwen zwaaien soms met een rode zakdoek. De dans is verbonden met het voorjaar, berglandschappen en de vlucht van arenden. UNESCO merkt op dat hij nu het hele jaar door wordt gedanst, ook door mensen uit andere delen van Albanië.
Waar de valle wordt gedanst
UNESCO zegt dat de k'cimi opduikt bij spontane bijeenkomsten en bij ceremonies zoals bruiloften, verjaardagen, inwijdingen en dorpsfeesten, en dat kinderen hem van ouderen leren bij familie-evenementen door te kijken en mee te doen. Dat is typerend voor Albanese rondedansen in het algemeen: ze horen bij de gelegenheid, niet bij het podium. Het toerismebureau van Tirana beschrijft dezelfde logica in de bruiloft die Albanian Night opvoert, waarbij dansen de bruid verwelkomen en gasten vervolgens worden uitgenodigd om in de kring te stappen.
Meedoen bij Albanian Night
Gasten bij Albanian Night worden in de kring gevraagd, en de locatie zegt dat lokale dansers u door de valle leiden. U hebt geen dansachtergrond nodig; de passen worden ter plekke aangeleerd, en de andere gasten leren net zo goed mee. Kijk naar de voeten van de danser voor u, houd het ritme vast voordat u zich zorgen maakt over het patroon, en laat de kring u meevoeren. De voorstelling laat ook ruimte om achter te blijven staan en mee te klappen als u liever toekijkt. Op de locatie is er een aparte vallales voor wie meer tijd wil om de passen te leren; vraag ernaar bij de balie.
De muziek onder de dans
Wikipedia's artikel over de Albanese cultuur zegt dat muziek per regio verschilt. In het noorden staan de Ghegen bekend om gezongen epische poëzie met de lahuta, een snaarinstrument dat vooral in Noord-Albanië en Kosovo wordt gebruikt. In het zuiden combineren ensembles vaak violen, klarinetten, de lahuta en de def, een lijsttrommel, en de Toskische muziek wordt omschreven als zacht en polyfoon. UNESCO's notitie over de k'cimi vermeldt trommels. Wanneer je danst bij een voorstelling, vertellen de instrumenten je bij welke regio een stuk hoort nog voordat de passen dat doen.
Dans die je mogelijk hoort noemen
Het toerismebureau van Tirana vermeldt verschillende dansen in zijn beschrijving van de avond: een dans van Tirana met kenmerkende kostuums, de Osman Taka-dans, die het vertelt als het verhaal van een jonge man die vrijkwam nadat hij zo goed danste, en de kringdansen Tumankuqe en Pogonishte. Welke dansen op een bepaalde avond worden opgevoerd, beslist het ensemble, dus beschouw de namen als een woordenlijst om naar te luisteren in plaats van een programma.
Bronnen